Dmowski Józef Alojzy (1799–1879), jezuita, filozof. Ur. 25 IX w Żytomierzu, nauki odbywał u jezuitów białoruskich, wstąpił też do ich nowicjatu 6 VI 1818. Po wypędzeniu jezuitów z Rosji i Białorusi, mimo że był jeszcze nowicjuszem nie związanym żadnymi ślubami z zakonem, nie wrócił do rodziny, lecz razem z innymi jezuitami wyjechał przez dawną Galicję do Ferrary, gdzie ukończył nowicjat i studia filozoficzne. Studia teologiczne odbył w Rzymie, gdzie też otrzymał święcenia kapłańskie. Od r. 1829–43 w Kolegium Rzymskim wykładał najpierw przez 8 lat filozofię, a potem teologię. Wykłady swoje wydał w dziele: Institutiones philosophiae (wyd. pięć: Rzym 1840, 1843, Turyn 1841, Lowanium 1840, 1843). Zarówno przez to dzieło, jak i przez swą działalność profesorską w Kolegium Rzymskim, D. przyczynił się do ożywienia tzw. neoscholastyki, raczej jednak przez wskrzeszenie metody scholastycznej, niż przez bezpośredni zwrot do tomizmu. D. polemizował z Rosminim, zwalczając jego pojęcie prawa moralnego. Od r. 1844 był D. przez 20 lat dwukrotnie rektorem kolegium w Modenie, rektorem w Emilii, superiorem w Weronie, spowiednikiem w Wenecji, wreszcie osiadł na starość w Kolegium Niemieckim, gdzie umarł 1 II 1879. Zaletami ducha, a przede wszystkim wielką, uprzedzającą dobrocią, skromnością i prostotą zjednał sobie miłość i uznanie Włochów, tak że chętnie poddawali się pod jego kierownictwo.

Arch. T. J. Dział nekrologów i Katalogi prow. białoruskiej, rzymskiej i weneckiej z odpowiednich lat. – Enc. Jezuitów; Morawski M., Filozofia i jej zadanie, Kr. 1899, 311; Wais K., Scholastyka-Neoscholastyka, Lw. 1922, 29; Backer-Sommervogel, Bibliothèque de la Compagnie de Jésus, III 103.

Stanisław Bednarski T. J.